Waluty
Czy choroba Parkinsona ma związek z jelitami? **
Najnowsze badania sugerują, że kluczowym aspektem w zrozumieniu choroby Parkinsona może być nie w sam mózg, lecz układ pokarmowy. Zaparcia, utrata węchu czy gwałtowne napady snu mogą wyprzedzać charakterystyczne drżenie rąk nawet o dekadę.
➡️ Czy tzw. dieta śródziemnomorska oraz aktywność fizyczna to dziś nasze jedyne narzędzia obrony?
Coraz więcej badań sugeruje, że choroba Parkinsona może zaczynać się w jelitach, a niekoniecznie w mózgu.
➡️ Czy rzeczywiście oś jelito-mózg w istotny sposób wpływa na rozwój tej choroby?
Otóż jest już wiele dowodów na to, że przynajmniej część przypadków choroby Parkinsona może mieć początki w przewodzie pokarmowym. Istnieją dowody na to, że alfa-synukleina, białko będące głównym markerem histopatologicznym choroby Parkinsona w mózgu, dostaje się z przewodu pokarmowego do mózgu drogą odpowiednich włókien nerwowych. Choć jest to jednak nadal hipoteza, to są już pewne dowody na poparcie tej tezy objawami klinicznymi.
Istnieją także bardzo wczesne objawy choroby Parkinsona, takie jak zaparcia czy utrata węchu, które mogą o wiele lat wyprzedzać typowe objawy ruchowe, takie jak drżenie, spowolnienie, sztywność. Wydaje się, że przynajmniej część tych przypadków może być powiązana z osią jelito-mózg i z początkiem w jelicie.
Innym dowodem popierającym hipotezę osi jelitowo-mózgowej, są istotne zmiany flory jelitowej, która może być jedną z przyczyn w patogenezie choroby Parkinsona.
Ale jest też inna grupa postaci choroby Parkinsona, która zaczyna się jednak w mózgu, a proces patologiczny zstępuje w mózgu na struktury nerwowe niżej położone. A więc ta sprawa wciąż jest tematem dalszych badań.
➡️ Czy jeszcze jakieś objawy oprócz wymienionych (zaparcia, utrata węchu) mogą wzbudzać podejrzenia, zanim wystąpią typowe objawy dla choroby Parkinsona?
Takich objawów jest więcej np. typowym objawem są zaburzenia zachowania w czasie snu w fazie REM (w skrócie RBD). Polegają one na tym, że chory gwałtownie wymachuje kończynami, rzuca się na łóżku, czasem krzyczy i jakby odtwarza ruchem swój sen, który mu się akurat śni. Zdarza się, że może uderzyć partnera, z którym śpi albo nawet wręcz spaść z łóżka. I to może poprzedzać chorobę Parkinsona aż o 10-15 lat. Istnieje także grupa zaburzeń neuropsychiatrycznych, jak obniżenie nastroju czy depresja. Utrata węchu to bardzo typowy objaw, najczęściej pomijany. Ludzie wiążą to z epidemią COVID ale okazuje się to klasycznym objawem choroby Parkinsona. Czyli mówi to, że cały proces chorobowy toczy się w mózgu na wiele lat przed wystąpieniem klasycznych objawów. Zanim wystąpią pierwsze objawy tej choroby w mózgu toczy się proces zwyrodnieniowy i dopiero gdy dochodzi do znacznego spadku dopaminy w mózgu i uszkodzenia komórek nerwowych odpowiadających za jej produkcję to pojawiają się pierwsze objawy choroby.
➡️ Czy są jakieś sposoby zapobiegania tej chorobie?
Jest to przedmiotem bardzo dużej liczby badań. Oczywiście chciałoby się mieć taki lek, który jeszcze w fazie przedruchowej pozwoliłby zapobiec albo odłożyć w czasie pełny rozwój choroby. Niestety w obecnej chwili nie mamy takich lekarstw o udowodnionym działaniu neuroprotekcyjnym. Istnieją jedynie leki objawowe, które modyfikują przebieg choroby i zmniejszają jej objawy. Przez wiele lat uważano, że należy w chorobie Parkinsona odłożyć leczenie ze względu na możliwość powikłań związanych z lekami, które zalecano wprowadzać dopiero kiedy objawy istotnie przeszkadzają w codziennym życiu. Dzisiaj wiemy, że takie podejście jest niewłaściwe, więc rozpoczynamy leczenie od samego początku, wiedząc, że leczenie objawowe modyfikuje naturalny przebieg choroby i poprawia rokowania.
➡️ A czy możemy tak w ogóle zapobiec tej groźnej chorobie?
Niestety nie, ale coraz więcej dowodów wskazuje na to, że aktywność fizyczna może znacząco opóźniać wystąpienie tej choroby, a przynajmniej zmniejszać ryzyko jej wystąpienia. Działa ona dobrze nie tylko na choroby sercowo-naczyniowe, ale również wydaje się, że ma korzystny wpływ na choroby neurozwyrodnieniowe, takie jak choroba Alzheimera i Parkinsona.
➡️ A co ma do powiedzenia odpowiednia dieta?
Istnieją już pewne dowody, że dieta zbliżona do śródziemnomorskiej może być korzystna w tej chorobie, a więс bogata w warzywa i błonnik. Natomiast leki na chorobę Parkinsona, jak lewodopa, należy przyjmować na czczo lub przynajmniej na pół godziny przed jedzeniem, ponieważ produkty białkowe zmniejszają jej wchłanianie i działanie.
➡️ Czy badanie poziomu alfa-synukleiny, która jest markerem w przypadku choroby Parkinsona, może być wyznacznikiem stanu chorobowego?
Alfa-synukleina jest markerem choroby Parkinsona. Jest białkiem odkładającym się w mózgu w komórkach nerwowych. Niestety na razie nie umiemy zbadać jej poziomu za życia pacjenta. Takie rozpoznanie jest możliwe dopiero po śmierci podczas autopsji. Jednakże w najbliższych latach wydaje się, że jest taka możliwość oznaczania alfa-synukleiny w płynie mózgowo-rdzeniowym. Badanie takie wykonywać można na bardzo wczesnych etapach choroby, kiedy chory ma mało specyficzne objawy, w fazie objawów przedruchowych lub jeśli chory jest obarczony dodatnim wywiadem rodzinnym i zachodzi podejrzenie, że może u niego rozwinąć się choroba Parkinsona.
W niektórych krajach badania takie są już wykonywane rutynowo. U nas jeszcze ma to miejsce głównie w badaniach klinicznych czy w projektach naukowych. Ale mamy nadzieję, że takie procedury wejdą na stałe do diagnostyki klinicznej. Oczywiście jest to procedura inwazyjna gdyż badanie płynu mózgowo-rdzeniowego łączy się z punkcją lędźwiową czyli z wprowadzeniem igły do kanału kręgowego. A badania takie mogą być wykonywane jedynie w warunkach szpitalnych ale niewątpliwie postęp w diagnostyce idzie w tym kierunku.
Być może w przyszłości będziemy mogli oznaczać alfa-synukleinę w mózgu za pomocą metod medycyny nuklearnej jak to ma miejsce w przypadku choroby Alzheimera kiedy to wykonuje się badanie PET aby oznaczyć beta-amyloid i białko tau w mózgu. Takie pionierskie prace już byty wykonywane, więc ten postęp diagnostyczny i terapeutyczny przy chorobie Parkinsona jest duży.
** Artykuł powstał na bazie wywiadu z PROF. DR HAB. N. MED. PIOTREM JANIKIEM dla "Natura&Zdrowie"/lipiec-sierpień 2026. Profesor jest neurologiem, Prezesem Polskiego Towarzystwa Choroby Parkinsona i Innych Zaburzeń Ruchowych, profesorem w Katedrze i Klinice Neurologli Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, autorem i współautorem licznych publikacji naukowych z zakresu choroby Parkinsona, tików i innych zaburzeń ruchowych oraz neurologii klinicznej.
